Journal of Research in Behavioural Sciences

fa اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کاهش فعالیت محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال، بهبود توجه و انگیزه پیشرفت تحصیلی در دانش‌آموزان با سابقه تروما Effectiveness of Acceptance and Commitment Therapy on Reducing HPA Axis Activity, Improving Attention and Academic Achievement Motivation in Students with Trauma History تخصصي Special پژوهشي Research زمینه و هدف: تروما در دوران کودکی و نوجوانی پیامدهای گسترده‌ای بر عملکرد شناختی، عاطفی و تحصیلی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بر کاهش فعالیت محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA)، بهبود توجه و انگیزه پیشرفت تحصیلی در دانش‌آموزان با سابقه تروما انجام شد. مواد و روش‌ها: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پایه دهم و یازدهم شهر بابل در سال تحصیلی 1403-1404 بود. پس از غربالگری با استفاده از پرسشنامه ترومای کودکی (CTQ)، تعداد 60 دانش‌آموز با سابقه تروما به‌صورت تصادفی به دو گروه مداخله (ACT) و کنترل تخصیص یافتند و پس از ریزش، 53 آزمودنی در پژوهش باقی ماندند. گروه مداخله تحت 12 جلسه درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (هفته‌ای یک جلسه، 90 دقیقه) قرار گرفت. گروه کنترل در لیست انتظار بود. ارزیابی‌ها در سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری (یک‌ماه بعد) با استفاده از مقیاس توجه و تمرکز (ACS)، مقیاس انگیزه پیشرفت تحصیلی (AAMS)، سنجش کورتیزول بزاقی و پرسشنامه علائم استرس پس‌آسیبی  (CPSS) انجام شد. برای آزمون فرضیه‌های پژوهش، از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و برای بررسی پایایی مداخله در طول زمان، از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر (Repeated Measures ANOVA) استفاده شد. میزان ریزش نمونه نیز گزارش شد و تحلیل حساسیت برای بررسی تأثیر ریزش بر نتایج انجام شد. یافته‌ها: پس از 12 جلسه مداخله، نتایج نشان داد که گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل بهبود معناداری در تمام متغیرها داشت. میانگین نمرات توجه و تمرکز از 15/62 به 38/74 افزایش یافت (001/0>p، 94/0d =). انگیزه پیشرفت تحصیلی از 46/98 به 73/118 افزایش یافت  (001/0>p، 34/1 d =). سطح کورتیزول بزاقی از 42/8 به 87/5 نانوگرم بر دسی‌لیتر کاهش یافت  (001/0>p، 12/1d =). علائم PTSD از 31/42 به 46/28 کاهش یافت  (001/0>p، 50/1d =). این اثرات در مرحله پیگیری نیز حفظ شدند. نتیجه‌گیری: درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد یک مداخله مؤثر برای دانش‌آموزان با سابقه تروما است که می‌تواند فعالیت محور  HPA  را کاهش داده، توجه و تمرکز را بهبود بخشد، انگیزه پیشرفت تحصیلی را افزایش دهد و علائم استرس پس‌آسیبی را کاهش دهد.   Aim and Background: Trauma in childhood and adolescence has extensive consequences on cognitive, emotional, and academic functioning. This study aimed to investigate the effectiveness of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) on reducing hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis activity, improving attention and academic achievement motivation in students with trauma history. Methods and Materials: This research was a quasi-experimental study with a pretest-posttest design and a control group. The statistical population consisted of Tenth and Eleventh-grade students in the city of Babol during the academic year 2024–2025. After screening using the Childhood Trauma Questionnaire (CTQ), 60 students with a history of trauma were randomly assigned to two groups: an intervention (ACT) group and a control group. Following attrition, 53 participants remained in the study. The intervention group received 12 sessions of Acceptance and Commitment Therapy (one session per week, 90 minutes each). The control group was placed on a waiting list. Assessments were conducted at three time points—pretest, posttest, and follow-up (one month later)—using the Attention and Concentration Scale (ACS), the Academic Achievement Motivation Scale (AAMS), salivary cortisol measurement, and the Child PTSD Symptom Scale (CPSS). Multivariate analysis of covariance (MANCOVA) was used to test the research hypotheses, and repeated measures analysis of variance (ANOVA) was employed to examine the stability of the intervention effects over time. The attrition rate was also reported, and sensitivity analysis was conducted to assess the impact of attrition on the results. Findings: After 12 intervention sessions, results showed that the intervention group demonstrated significant improvement compared to the control group. Mean attention and concentration scores increased from 62.15 to 74.38 (p<0.001, d=0.94). Academic achievement motivation increased from 98.46 to 118.73 (p<0.001, d=1.34). Salivary cortisol levels decreased from 8.42 to 5.87 ng/dL (p<0.001, d=1.12). PTSD symptoms decreased from 42.31 to 28.46 (p<0.001, d=1.05). These effects were maintained at follow-up. Conclusions: Acceptance and Commitment Therapy is an effective intervention for students with trauma history that can reduce HPA axis activity, improve attention and concentration, increase academic achievement motivation, and reduce post-traumatic stress symptoms.   درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد, تروما, محور HPA, توجه, انگیزه پیشرفت Acceptance and Commitment Therapy, Trauma, HPA Axis, Attention, Achievement Motivation. 827 842 http://rbs.mui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1194-3&slc_lang=fa&sid=1 Seyedeh Nafiseh Mohseni Mansour سیده نفیسه محسنی منصور mohsenimansournafiseh@gmail.com 100319475328460014555 100319475328460014555 No  Department of Clinical Psychology, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran  گروه روان‌شناسی بالینی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Ali Ebrahimnezhad Shirvani علی ابراهیم‌نژاد شیروانی ali.ebrahimnezhadshirvani@iau.ir 100319475328460014556 100319475328460014556 Yes  Department of Educational Psychology, Bab.C., Islamic Azad University, Babol, Iran.  گروه روان‌شناسی تربیتی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران Tina Hoseinpour تینا حسین‌پور tinahosseinpor92@gmail.com 100319475328460014557 100319475328460014557 No  Department of Educational Psychology, Bab.C., Islamic Azad University, Babol, Iran  گروه روان‌شناسی تربیتی،  واحد بابل ، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران Melika Morshedtalab ملیکا مرشدطلب melimorshedtalab@gmail.com 100319475328460014558 100319475328460014558 No  Department of Clinical Psychology, Sari.C., Islamic Azad University, Sari, Iran  گروه روان‌شناسی بالینی،  واحد ساری ، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران Jamal Sadeghi جمال صادقی sadeghi@baboliau.ac.ir 100319475328460014559 100319475328460014559 No  Department of Educational Psychology, Bab.C., Islamic Azad University, Babol, Iran.  گروه روان‌شناسی تربیتی،  واحد بابل ، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران