fa مبانی و کاربست رویکرد فرایندمدار در مداخله و پژوهش: به سوی تغییر پارادایم تخصصي Special گزارش مورد case report <span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span b="" lang="AR-SA" mitra="" style="font-family:"><span style="color:#0000cc">زمینه و هدف:</span></span></b><b> </b><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">چارچوب غالب در پژوهش و کاربست مداخله‌های مبتنی بر شواهد در چند دهۀ گذشته مدل پزشکی با مبنای اثبات‌گرایی بوده است. با وجود برخی دستاوردها، یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهند که اثربخشی مداخله‌ها در دهه‌های اخیر کاهش یافته یا در سطحی ثابت باقی مانده‌ است. موضوعی که لزوم بازنگری در بنیان‌های نظری و روش‌شناسی این عرصه را برجسته می‌سازد.&nbsp; </span><span lang="FA" style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span><br> <span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span b="" lang="AR-SA" mitra="" style="font-family:"><span style="color:#0000cc">مواد و روش‌ها:</span></span></b><b> </b><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">این مطالعه یک مرور روایتی و تحلیل مفهومی از مبانی نظری و کاربردهای رویکرد فرایندمدار بود.</span><span lang="FA" style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span b="" lang="AR-SA" mitra="" style="font-family:"><span style="color:#0000cc">یافته‌ها:</span></span></b> <span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">رویکرد فرایندمدار به‌منزلۀ پارادایمی جدید تلاش می‌کند با فاصله گرفتن از تمرکز بر تشخیص‌های مبتنی بر نشانگان و پروتکل‌های ایستا و فارغ از وفاداری به مکاتب نظری، به شناسایی و مداخله در فرایندهای بنیادین تغییر بپردازد و اقدام به یکپارچه‌سازی نظام‌مند رویکردهای مختلف</span> <span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">از طریق فرامدل تکاملی گسترش‌یافته می‌کند. این رویکرد با بهره‌گیری از فرمول‌بندی فردی، تحلیل شبکه‌ای، داده‌های چندسطحی و روش‌شناسی فرد-کل‌نگر به مطالعه و کاربست تعاملات پویای فرایندهای زیستی‌روانی‌اجتماعی می‌پردازد. &nbsp;</span><span lang="AR-SA" style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span><br> <span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span b="" lang="AR-SA" mitra="" style="font-family:"><span style="color:#0000cc">نتیجه‌گیری:</span></span></b><b> </b><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">رویکرد فرایندمدار با ارائۀ زبان، چارچوب تحلیلی و اصول تغییر مشترک به پژوهشگران و درمانگران رویکردهای مختلف امکان همکاری سازنده‌تر را می‌دهد و پتانسیل تغییر از پروتکل‌های ایستا به فرایندهای پویا را دارد و می</span>‌<span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">تواند پلی بین پژوهش علمی و عملِ بالینی باشد. </span><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">در این مقاله، ضمن ارائۀ مبانی رویکرد فرایندمدار و برخی چالش‌های مرتبط با آن، به پتانسی</span><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:">ل‌های</span><span b="" lang="FA" mitra="" style="font-family:"> این رویکرد به‌منزلۀ بستری برای تحول در علم مداخله و تغییر پارادایم پرداخته شد.</span><span lang="FA" style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span> <span style="font-size:11pt"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0000cc">Aim and Background:</span></span></span></b><b> </b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">For the past few decades, the medical model grounded in positivism has dominated the field of psychotherapy research and evidence-based interventions. Despite certain advancements, research findings indicate that the overall effectiveness of psychotherapy has either declined or plateaued in recent decades, highlighting the urgent need to reconsider its theoretical and methodological foundations. </span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0000cc">Methods and Materials:</span></span></span></b><b> </b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">This study was a narrative review and conceptual analysis of the theoretical foundations and applications of the process-based approach. &nbsp;&nbsp;</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0000cc">Findings:</span></span></span></b><b> </b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The process-based approach has emerged as a novel paradigm that moves away from syndrome-based diagnoses and static treatment protocols. Rather than fidelity to theoretical schools, this approach focuses on identifying and targeting core psychological processes of change, and it seeks systematic integration through the Extended Evolutionary Meta-Model (EEMM). Utilizing idiographic case formulations, network analysis, multilevel data, and an idionomic analytical framework, this approach </span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">examines and applies</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> the dynamic interplay of biopsychosocial processes. </span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0000cc">Conclusions:</span></span></span></b><b> </b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">By providing a shared conceptual language, analytical structure and principles of change, process-based approach facilitates interdisciplinary collaboration and offers the potential to shift from rigid protocols to dynamic, personalized interventions. This article introduced the foundations of the process-based </span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">approach</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> as well as some of its related challenges, and highlights its potential as a transformative framework for the science of psychological intervention and paradigm shift.</span></span></span></span> رویکرد فرایندمدار, درمان فرایندمدار, فرایندهای تغییر, رویکرد شبکه‌ای, روش فرد-کل‌نگر, تغییر پارادایم Process-based approach, Process-based therapy, Processes of change, Network approach, Idionomic method, Paradigm shift 686 715 http://rbs.mui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1439-2&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Khaleghi محمد خالقی mohammad.khaleghi66@gmail.com 100319475328460014543 100319475328460014543 Yes Department of Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران مجید محمودعلیلو m-alilou@tabrizu.ac.ir 100319475328460014544 100319475328460014544 No Department of Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Abbas Bakhshipour Roudsari عباس بخشی پور رودسری abbas.bakhshipour@gmail.com 100319475328460014545 100319475328460014545 No Department of Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران