دوره 23، شماره 4 - ( 12-1404 )
جلد 23 شماره 4 صفحات 842-827 |
برگشت به فهرست نسخه ها
سیده نفیسه محسنی منصور1 
، علی ابراهیمنژاد شیروانی*2 ، تینا حسینپور3 ، ملیکا مرشدطلب4 ، جمال صادقی3
، علی ابراهیمنژاد شیروانی*2 ، تینا حسینپور3 ، ملیکا مرشدطلب4 ، جمال صادقی3
1- گروه روانشناسی بالینی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2- گروه روانشناسی تربیتی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران ،ali.ebrahimnezhadshirvani@iau.ir
3- گروه روانشناسی تربیتی، واحد بابل ، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران
4- گروه روانشناسی بالینی، واحد ساری ، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران
2- گروه روانشناسی تربیتی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران ،
3- گروه روانشناسی تربیتی، واحد بابل ، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران
4- گروه روانشناسی بالینی، واحد ساری ، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران
چکیده: (256 مشاهده)
زمینه و هدف: تروما در دوران کودکی و نوجوانی پیامدهای گستردهای بر عملکرد شناختی، عاطفی و تحصیلی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بر کاهش فعالیت محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA)، بهبود توجه و انگیزه پیشرفت تحصیلی در دانشآموزان با سابقه تروما انجام شد.
مواد و روشها: این پژوهش از نوع نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانشآموزان پایه دهم و یازدهم شهر بابل در سال تحصیلی 1403-1404 بود. پس از غربالگری با استفاده از پرسشنامه ترومای کودکی (CTQ)، تعداد 60 دانشآموز با سابقه تروما بهصورت تصادفی به دو گروه مداخله (ACT) و کنترل تخصیص یافتند و پس از ریزش، 53 آزمودنی در پژوهش باقی ماندند. گروه مداخله تحت 12 جلسه درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (هفتهای یک جلسه، 90 دقیقه) قرار گرفت. گروه کنترل در لیست انتظار بود. ارزیابیها در سه مرحله پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری (یکماه بعد) با استفاده از مقیاس توجه و تمرکز (ACS)، مقیاس انگیزه پیشرفت تحصیلی (AAMS)، سنجش کورتیزول بزاقی و پرسشنامه علائم استرس پسآسیبی (CPSS) انجام شد. برای آزمون فرضیههای پژوهش، از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و برای بررسی پایایی مداخله در طول زمان، از تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر (Repeated Measures ANOVA) استفاده شد. میزان ریزش نمونه نیز گزارش شد و تحلیل حساسیت برای بررسی تأثیر ریزش بر نتایج انجام شد.
یافتهها: پس از 12 جلسه مداخله، نتایج نشان داد که گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل بهبود معناداری در تمام متغیرها داشت. میانگین نمرات توجه و تمرکز از 15/62 به 38/74 افزایش یافت (001/0>p، 94/0d =). انگیزه پیشرفت تحصیلی از 46/98 به 73/118 افزایش یافت (001/0>p، 34/1 d =). سطح کورتیزول بزاقی از 42/8 به 87/5 نانوگرم بر دسیلیتر کاهش یافت (001/0>p، 12/1d =). علائم PTSD از 31/42 به 46/28 کاهش یافت (001/0>p، 50/1d =). این اثرات در مرحله پیگیری نیز حفظ شدند.
نتیجهگیری: درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد یک مداخله مؤثر برای دانشآموزان با سابقه تروما است که میتواند فعالیت محور HPA را کاهش داده، توجه و تمرکز را بهبود بخشد، انگیزه پیشرفت تحصیلی را افزایش دهد و علائم استرس پسآسیبی را کاهش دهد.
مواد و روشها: این پژوهش از نوع نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانشآموزان پایه دهم و یازدهم شهر بابل در سال تحصیلی 1403-1404 بود. پس از غربالگری با استفاده از پرسشنامه ترومای کودکی (CTQ)، تعداد 60 دانشآموز با سابقه تروما بهصورت تصادفی به دو گروه مداخله (ACT) و کنترل تخصیص یافتند و پس از ریزش، 53 آزمودنی در پژوهش باقی ماندند. گروه مداخله تحت 12 جلسه درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (هفتهای یک جلسه، 90 دقیقه) قرار گرفت. گروه کنترل در لیست انتظار بود. ارزیابیها در سه مرحله پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری (یکماه بعد) با استفاده از مقیاس توجه و تمرکز (ACS)، مقیاس انگیزه پیشرفت تحصیلی (AAMS)، سنجش کورتیزول بزاقی و پرسشنامه علائم استرس پسآسیبی (CPSS) انجام شد. برای آزمون فرضیههای پژوهش، از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و برای بررسی پایایی مداخله در طول زمان، از تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر (Repeated Measures ANOVA) استفاده شد. میزان ریزش نمونه نیز گزارش شد و تحلیل حساسیت برای بررسی تأثیر ریزش بر نتایج انجام شد.
یافتهها: پس از 12 جلسه مداخله، نتایج نشان داد که گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل بهبود معناداری در تمام متغیرها داشت. میانگین نمرات توجه و تمرکز از 15/62 به 38/74 افزایش یافت (001/0>p، 94/0d =). انگیزه پیشرفت تحصیلی از 46/98 به 73/118 افزایش یافت (001/0>p، 34/1 d =). سطح کورتیزول بزاقی از 42/8 به 87/5 نانوگرم بر دسیلیتر کاهش یافت (001/0>p، 12/1d =). علائم PTSD از 31/42 به 46/28 کاهش یافت (001/0>p، 50/1d =). این اثرات در مرحله پیگیری نیز حفظ شدند.
نتیجهگیری: درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد یک مداخله مؤثر برای دانشآموزان با سابقه تروما است که میتواند فعالیت محور HPA را کاهش داده، توجه و تمرکز را بهبود بخشد، انگیزه پیشرفت تحصیلی را افزایش دهد و علائم استرس پسآسیبی را کاهش دهد.
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |