Journal of Research in Behavioural Sciences

fa نقش واسطه‌ای تنظیم‌شناختی هیجان در رابطه اعتیاد با کارکردهای اجرایی دانشجویان The Mediating Role of Cognitive Emotion Regulation in the Relationship Between Addiction and Executive Functions in University Students تخصصي Special پژوهشي Research زمینه و هدف: مصرف مواد مخدر یکی از چالش‌های اساسی سلامت روان و اجتماعی در میان دانشجویان به شمار می رود که می تواند تحت تأثیر کارکردهای اجرایی و  تنظیم‌شناختی هیجان قرار بگیرد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر باهدف بررسی نقش واسطه‌ای تنظیم‌شناختی هیجان در رابطه ی اعتیاد با  کارکردهای اجرایی دانشجویان انجام شد. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر یک طرح همبستگی – توصیفی از نوع معادلات ساختاری بود. جامعه آماری را دانشجویان شاغل به تحصیل در دانشگاه شهید باهنر کرمان در سال تحصیلی 1403-1404 تشکیل می‌دادند. از بین این دانشجویان نمونه‌ای به حجم 359 نفر با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای از نوع تصادفی انتخاب شدند و با استفاده از پرسش‌نامه‌های گرایش به اعتیاد وید و بوچر (1992)، مقیاس تنظیم‌شناختی هیجانی گارنفسکی (2001) و آزمون توانایی‌های شناختی نجاتی (1392) مورد ارزیابی قرار گرفتند. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش معادلات ساختاری و با نرم‌افزار SPSS و Amos انجام شد. یافته‌ها: نتایج حاصل از تحلیل ضریب همبستگی نشان داد که بین کارکردهای اجرایی و گرایش به اعتیاد رابطه منفی و معناداری وجود دارد (05/0p≤ ، 0/47-=r).همچنین بین تنظیم‌شناختی هیجان مثبت و گرایش به اعتیاد رابطه منفی و معنادار مشاهده شد (0/05p≤ ، 0/32-=r) و بین تنظیم‌شناختی هیجان منفی و گرایش به اعتیاد رابطه مثبت و معنادار وجود داشت(0/05p≤) ،0/42=r). یافته ها حاکی از برازش مناسب الگوی پیشنهادی از جمله شاخص های 0/94NFI= ،0/94 IFI=،0/98CFI= و 0/076=RMSEA با داده هاست. کارکردهای اجرایی هم به طور مستقیم و هم به طور غیرمستقیم از طریق راهبردهای تنظیم‌شناختی هیجان، توانایی پیش‌بینی گرایش به اعتیاد در دانشجویان را دارند(0/05p≤)راهبردهای منفی تنظیم هیجان نقش واسطه‌ای مثبت ایفا کردند (0/05p≤)؛ به‌طوری‌که افزایش به‌کارگیری این راهبردها با افزایش گرایش به اعتیاد همراه بود. در مقابل، راهبردهای مثبت تنظیم‌شناختی هیجان نقش واسطه‌ای منفی داشتند و استفاده بیشتر از این راهبردها با کاهش گرایش به اعتیاد مرتبط بود0/05)p≤.( نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش حاکی از برازش مناسب مدل مفهومی پژوهش بود. نتایج پژوهش حاضر ضمن تبیین عوامل درون‌فردی مؤثر بر گرایش به اعتیاد در بین دانشجویان می‌تواند به‌عنوان الگویی مناسب برای طراحی برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد در بین دانشجویان و جوانان مفید باشد. واژه‌های کلیدی: کارکردهای اجرایی، تنظیم‌شناختی هیجان، گرایش به اعتیاد، دانشجویان. Aim and Background: Substance use is recognized as one of the major challenges to mental and social health among university students. It is often influenced by cognitive factors such as executive functions and emotion regulation strategies. The present study was designed to examine the mediating role of cognitive emotion regulation in the relationship between executive functions and students’ tendency toward addiction. Methods and Materials: This research employed a correlational–descriptive design using structural equation modeling. The study population consisted of students enrolled at Shahid Bahonar University of Kerman during the 2024–2025 academic year. A sample of 359 students was selected through random cluster sampling. Participants completed the Addiction Proneness Questionnaire (Vid & Butcher, 1992), the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire (Garnefski, 2001), and the Cognitive Abilities Test (Nejati, 2013). Data analysis was performed using SPSS and Amos software. Findings: Correlation analysis revealed a significant negative relationship between executive functions and addiction tendency (r = -0.47, p ≤ 0.05). Positive cognitive emotion regulation strategies were also negatively associated with addiction proneness (r = -0.32, p ≤ 0.05), while negative strategies showed a significant positive relationship (r = 0.42, p ≤ 0.05). The proposed model demonstrated acceptable fit indices (NFI = 0.94, IFI = 0.94, CFI = 0.98, RMSEA = 0.076). Results indicated that executive functions predicted addiction tendency both directly and indirectly through emotion regulation. Negative strategies acted as positive mediators, increasing addiction risk, whereas positive strategies served as protective mediators, reducing vulnerability. Conclusions:The findings confirmed that the conceptual model fit the data well. By identifying individual factors that shape addiction proneness, this study provides a framework for designing targeted prevention programs. Such evidence-based interventions can reduce substance use among university students and foster healthier behavioral patterns, ultimately supporting their mental and social well-being. کارکردهای اجرایی, تنظیم‌شناختی هیجان, گرایش به اعتیاد, دانشجویان Addiction Tendency, Executive Functions, Cognitive Emotion Regulation, University Students 1 15 http://rbs.mui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1459-1&slc_lang=fa&sid=1 Shima Ferdosi شیما فردوسی Shima.Ferdosi@ens.uk.ac.ir 100319475328460014823 0009-0000-1881-0771 No Professor, Department of Psychology, School of Literature and Humanities, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran استاد، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،کرمان، ایران. Masoud Bagheri مسعود باقری Mbagheri@uk.ac.ir 100319475328460014824 100319475328460014824 Yes M.A in General Psychology, Department of Psychology, School of Literature and Humanities, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran کارشناس ارشد روان شناسی عمومی ، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. Ghasem Askarizadeh قاسم عسکری زاده Askarizadeh@uk.ac.ir 100319475328460014825 100319475328460014825 No Associate Professor, Department of Psychology, School of Literature and Humanities, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran. دانشیار، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.